Η Ναυμαχία της
Λάδης
Η ναυμαχία της Λάδης (201 π.Χ.) αποτελεί μαζί με αυτή της Χίου, που διεξήχθη το ίδιο έτος, τις δύο ναυμαχίες με τις
οποίες ο βασιλιάς της Μακεδονίας, Φίλιππος ο Ε,' επιχείρησε να πάρει
από τους Ρόδιους τον έλεγχο του Αιγαίου. Ιστορικά και τα δύο
γεγονότα εντάσσονται στα πλαίσια του Πρώτου Κρητικού
Πολέμου (205 έως 200 π.Χ.)
Το 205 π.Χ.,
ολοκληρώθηκε με τη Συνθήκη της Φοινίκης ο Πρώτος Μακεδονικός
Πόλεμος ενάντια στη Ρώμη. Επιθυμώντας να πάρει τον έλεγχο του συνόλου του
ελληνικού κόσμου, ο Φίλιππος σκέφτηκε να επωφεληθεί από το γεγονός ότι οι
Ρωμαίοι ήταν απασχολημένοι σε πόλεμο κατά της Καρχηδόνας, ώστε να υποτάξει τη Ρόδο, την κυριότερη αντίπαλό
του. Στα πλαίσια της προσπάθειάς του αυτής αποφάσισε το 203 π.Χ. να
ναυπηγήσει έναν ισχυρό στόλο με τη βοήθεια του οποίου άρχισε να πραγματοποιεί
επιθέσεις στις Κυκλάδες, στις κτήσεις της πτολεμαϊκής Αιγύπτου και στα εδάφη του βασιλείου της Περγάμου. Καταλαμβάνοντας τη Σάμο αιχμαλώτισε σημαντικό
αριθμό πτολεμαϊκών πλοίων
που ναυλοχούσαν εκεί. Ενισχυμένος με τα πτολεμαϊκά πλοία, ο
στόλος του Φιλίππου, ο οποίος αριθμούσε πλέον 53 κατάφρακτα
πλοία, άγνωστο αριθμό αφράκτων και
150 λέμβους και πρίστεις,
απέπλευσε με κατεύθυνση προς τη Μίλητο τον Απρίλιο ή Μάιο του 201 π.Χ. Το στόλο αυτό
κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν οι Ρόδιοι στη Λάδη, ένα νησάκι έξω από το λιμάνι της Μιλήτου. Οι δυνάμεις
τους περιελάμβαναν άγνωστο αριθμό καταφράκτων, αφράκτων, ημιολίων και τριημιολίων.
Λεπτομέρειες σχετικά με τη μάχη
έχουμε ελάχιστες. Ο ιστορικός Πολύβιος, επικαλούμενος τις μαρτυρίες του
Ζήνωνα και του Αντισθένη,
αναφέρει μόνο ότι οι δυο ροδιακές πεντήρεις έπεσαν
αύτανδρες στα χέρια του Φιλίππου, ενώ ένα ακόμη πλοίο σήκωσε το δόλωνα και
αποχώρησε από την μάχη. Ακολούθως πολλά από τα γειτονικά πλοία έκαναν το ίδιο
αναγκάζοντας και το ναύαρχο τους στο τέλος να βγει μαζί τους στην ανοιχτή
θάλασσα. Κατόπιν, βοηθούμενοι από τον άνεμο οι Ρόδιοι έφτασαν στην ακτή
της Μύνδου και από εκεί μετέβησαν την
επόμενη ημέρα στην Κω. Ο Φίλιππος αποβιβάστηκε θριαμβευτής στη Μίλητο, κάτι που εντυπωσίασε τόσο τους
κατοίκους, ώστε να του επιφυλλάξουν θριαμβευτική υποδοχή, καθώς και στο ναύαρχό
του, Ηρακλείδη
τον Ταραντίνο.
Από τα ελάχιστα στοιχεία που
έχουμε στη διάθεσή μας φαίνεται ότι η μάχη κρίθηκε από κάποιον επιθετικό ελιγμό
του Ηρακλείδη, αλλά και την φυγομαχία ορισμένων Ροδίων καπετάνιων, οι οποίοι
πιθανόν θεώρησαν χαμένη την μάχη, όταν ο βασιλιάς της Περγάμου, Άτταλος Α', και σύμμαχός
τους, δεν έστειλε βοήθεια. (https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B1%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%87%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9B%CE%AC%CE%B4%CE%B7%CF%82_(201_%CF%80.%CE%A7.)
Η ναυμαχία
των Εχινάδων
Πραγματοποιήθηκε
το 323 π.Χ. ανάμεσα
στους Αθηναίους με τον αντι-μακεδονικό συνασπισμό και τους Μακεδόνες στις Εχινάδες νήσους κατά τη διάρκεια του Λαμιακού πολέμου. Μετά την έναρξη του Λαμιακού πολέμου, όλες οι πόλεις που δε
συμπαθούσαν τη Μακεδονία και ήθελαν να απομακρύνουν τις μακεδονικές φρουρές
βρήκαν την ευκαιρία με το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.). Όλες μαζί σχημάτισαν τον
αντι-μακεδονικό συνασπισμό. Οι δύο παρατάξεις αντιμετώπισαν ή μία την άλλη
στις Θερμοπύλες και συγκεκριμένα στην Ηράκλεια όπου οι Μακεδόνες
και ο Αντίπατρος ηττήθηκαν από τον Αθηναίο στρατηγό Λεωσθένη. Μετά από αυτή τη νίκη πολλές ακόμη πόλεις-κράτη προσχώρησαν στον αντι-μακεδονικό συνασπισμό. Ο
Αντίπατρος υποχώρησε κι οχυρώθηκε στη Λαμία. Ο πόλεμος μεταφέρθηκε στη θάλασσα. Αρχηγός του
αντι-μακεδονικού συνασπισμού ορίστηκε ο Αθηναίος ναύαρχος Ηετίων και οι Αθηναίοι του παρείχαν στόλο 240 πλοίων. Ο
μακεδονικός στόλος όρισε αρχηγό τον Κλείτο το Λευκό, ο οποίος διέθετε 110 πλοία. Η αριθμητική υπεροχή του
αθηναϊκού στόλου ήταν διαφαινόμενη, αλλά ο Κλείτος σύντομα ενισχύθηκε από τους
Μακεδόνες και με άλλα πλοία. Ο αθηναϊκός στόλος στην αρχή συγκρούστηκε
στην Αμοργό με τον μακεδονικό και ηττήθηκε. Μετά όμως οι δύο
στόλοι συναντήθηκαν στις Εχινάδες νήσους όπου ο Κλείτος καταναυμάχησε τον Ηετίωνα
και παρά την αριθμητική υπεροχή των Αθηναίων, οι τελευταίοι υπέστησαν μεγάλη
ήττα. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B1%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%87%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%95%CF%87%CE%B9%CE%BD%CE%AC%CE%B4%CF%89%CE%BD
Η Ναυμαχία της Νάξου
Το 376 π.Χ. μεταξύ Νάξου και Πάρου συνέβη θερμό επεισόδιο, το οποίο ήταν αφορμή να στηθεί το θέατρο της ομώνυμης ναυμαχίας. Όταν ο Ναύαρχος των Λακεδαιμονίων Πόλλις, πληροφορήθηκε ότι μια σιτοπομπή από φορτηγά πλοία κατευθυνόταν προς την περιοχή μεταφέροντας μεγάλες ποσότητες σιτηρών στους Αθηναίους, παραφύλαξε στο στενό αναμένοντας να επιτεθεί αιφνιδιαστικά στα φορτηγά. Αυτό όμως το έμαθαν οι Αθηναίοι και φρόντισαν να διαθέσουν στόλο για να προστατέψουν την σιτοπομπή. Η ναυτική δύναμη η οποία εστάλη υπό τον Χαβρία για προστασία των πολύτιμων φορτηγών συνόδευσε με ασφάλεια την νηοπομπή μέχρι τον Πειραιά, αποτρέποντας οποιαδήποτε επίθεση του εχθρικού στόλου. Κατόπιν, ο Χαβρίας ηγούμενος ισχυρής δύναμης κατέπλευσε στην Νάξο, όπου άρχισε να την πολιορκεί. Οι πηγές μας μεταφέρουν ότι χρησιμοποίησε πολιορκητικές μηχανές, οι οποίες «έσειαν» τα τείχη, με σκοπό να κυριεύσει την πόλη με έφοδο. Κατά την διάρκεια της πολιορκίας ο Πόλλις κινήθηκε για να βοηθήσει τους συμμάχους Ναξίους. Οι δύο ναύαρχοι αποφάσισαν έτσι, να δώσουν ναυμαχία.
Για τον σχηματισμό των στόλων δεν υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες. Από τις
περιγραφές υποθέτουμε ότι πρόκειται για παρατάξεις απλών γραμμών μετώπου. Η
ναυμαχία ξεκίνησε δυσμενώς για τους Αθηναίους αφού πρώτος ξεκίνησε την επίθεση
ο Πόλλις στοχεύοντας στην αριστερή πτέρυγα των Αθηναίων. Η μαχητικότητα του
Πόλλιδος ήταν τόσο μεγάλη και αποφασιστική ώστε σκότωσε με τις πρώτες
συγκρούσεις τον Κήδωνα, τον επικεφαλής της παράταξης, και βύθισε το πλοίο του.
Αυτό μεν είχε αρνητικό αντίκτυπο στο ηθικό των πληρωμάτων της αριστερής
πτέρυγας, αφού δημιούργησε έντονα την αίσθηση υπεροχής του αντιπάλου. Από την
άλλη, έδωσε περισσότερο θάρρος στον Πόλλι, ο οποίος με την ίδια ορμητικότητα
εκτέλεσε επιθέσεις στα υπόλοιπα πλοία εμβολίζοντάς τα, ανοίγοντάς τρύπες, ενώ
άλλα μεν έπληττε, τα υπόλοιπα έτρεπε σε φυγή. Όταν ο Χαβρίας αντιλήφθηκε ότι
υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να χαθεί η ναυμαχία από την αρχή της, έστειλε ένα μέρος
από τα δικά του πλοία να ενισχύσουν την ευάλωτη πτέρυγα. Οι ενισχύσεις
συγκράτησαν την επίθεση, ενώ ο ίδιος επικεφαλής του κύριου όγκου το στόλου
διενέργησε επίθεση επιτυγχάνοντας εξαιρετικά αποτελέσματα. Συνολικά βύθισε 24
τριήρεις των αντιπάλων και αιχμαλώτισε άλλες οκτώ με όλο τους το πλήρωμα . Το
υπόλοιπο του εχθρικού στόλου τράπηκε σε φυγή. Η ναυμαχία έληξε με την νίκη των
Αθηναίων. Ήταν η πρώτη νικηφόρα ναυμαχία για τους Αθηναίους κατά των Σπαρτιατών
μετά από τις Αργινούσες (406 π.Χ) (Ιωαννίδου, 2013) .
Η ναυμαχία
της Άνδρου
Πραγματοποιήθηκε το 245 π.Χ. ανάμεσα στο Μακεδονικό βασίλειο του Αντίγονου Β' Γονατά και
τους Πτολεμαίους του Πτολεμαίου Γ' του Ευεργέτη στην Άνδρο κατά τον Τρίτο Συριακό Πόλεμο.
Νικητές εξήλθαν οι Μακεδόνες.
Η νίκη των τελευταίων είχε ως
αποτέλεσμα οι Πτολεμαίοι να χάσουν τις Κυκλάδες αν και η άποψη αυτή (όπως
και ο χρόνος της ναυμαχίας που τοποθετείται είτε το 258 π.Χ. είτε το 256 π.Χ. είτε το 227 π.Χ., όποτε σε αυτήν την τελευταία περίπτωση αντίπαλος των
Πτολεμαίων στην ναυμαχία ήταν ο Αντίγονος Δώσων) δεν είναι
καθόλου σίγουρη. (https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B1%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%87%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%86%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%85_(245_%CF%80.%CE%A7.).
Η ναυμαχία της Κνίδου
Η ναυμαχία της Κνίδου έλαβε χώρα το
394 π.Χ. στα ανοιχτά της Κνίδου, μιας Δωρικής πόλης της Μικράς
Ασίας, ανάμεσα στους Πέρσες εναντίον των Σπαρτιατών και βρισκόταν στο
πλαίσιο του Κορινθιακού πολέμου. Μετά τη μάχη του
ποταμού Νεμέα και τη νίκη των Σπαρτιατών ο Αγησίλαος επέστρεφε
στην Ελλάδα από το κάλεσμα της Σπάρτης για να
αντιμετωπίσει των αντιλακωνικό συνασπισμό. Ο σπαρτιατικός στόλος με αρχηγό τον
Πείσανδρο, που τον είχε τοποθετήσει ο Αγησίλαος στη θέση του
ναυάρχου, κατευθυνόταν στην Κνίδο. Ο αθηναϊκός στόλος
είχε αρχηγό τον Κόνωνα, αλλά είχε και την υποστήριξη του περσικού στόλου υπό το
σατράπη Φαρνάβαζο. Μάλιστα και ο Ευαγόρας
Α΄ συνεισέφερε τριήρεις στους Αθηναίους για τη ναυμαχία. Ο Πείσανδρος διέθετε 85
τριήρεις από παραλιακές πόλεις της Μικράς Ασίας και από τα νησιά του Αιγαίου. Ο Κόνων και ο Φαρνάβαζος διέθεταν περίπου
170 τριήρεις, οι περισσότερες από τις οποίες ήταν φοινικικές και κυπριακές. Οι
δύο στόλοι συναντήθηκαν στην Κνίδο, μια πόλη της Ιωνίας. Ο Κόνων παρατάχθηκε μπροστά και ο Φαρνάβαζος από πίσω του. Παρά
την αριθμητική τους υπεροχή ο Πείσανδρος επιτέθηκε επιτυχώς. Όμως η αριστερή
πτέρυγα των Σπαρτιατών έπεσε όταν επιτέθηκε όλος ο περσικός στόλος. Ο Πείσανδρος πολεμώντας γενναία
πέθανε πάνω στο πλοίο του και οι σύμμαχοι του κατέρρευσαν. Ο σπαρτιατικός
στόλος έχασε 50 πλοία, ενώ ο αθηναϊκός με τον περσικό στόλο είχαν μικρές
απώλειες. Η νίκη των Αθηναίων και των Περσών ήταν συντριπτική.
(https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B1%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%87%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9A%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%BF%CF%85).
Η ναυμαχία της Σαλαμίνας
Τη μάχη των Θερμοπυλών ακολούθησε η ναυμαχία
της Σαλαμίνας. Τη διεξαγωγή ναυμαχίας στη Σαλαμίνα υποστήριξε ο Αθηναίος
πολιτικός και στρατηγός Θεμιστοκλής, παρά την αντίθετη άποψη των Πελοποννήσιων
στρατηγών που πίστευαν ότι έπρεπε να σταματήσουν την προέλαση του περσικού
στόλου στην περιοχή του Ισθμού της Κορίνθου. Ο στόλος των Περσών ήταν μεγάλος
και ταυτόχρονα τον αποτελούσαν περισσότερο ποιοτικά πλοία. Ο Ηρόδοτος αναφέρει
ότι είχαν καλύτερους ναυτικούς. Η ναυτική δύναμη των Αθηναίων είχε πρόσφατα
αναπτυχθεί, γι’ αυτό και τα πληρώματα των πλοίων της δεν ήταν έμπειρα (Lazenby, 1993) . Πριν από τη
ναυμαχία ο περσικός στρατός αποφάσισε να κλείσει την έξοδο από τα στενά. Από
εκείνο το σημείο, αναφέρει ο Αισχύλος ότι άκουσαν τον παιάνα των Ελλήνων (Holland, 2005):
«Ὦ
παῖδες Ἑλλήνων ἴτε,
ἐλευθεροῦτε πατρίδ',
ἐλευθεροῦτε δὲ παῖδας,
γυναῖκας,
θεῶν τέ πατρῴων ἕδη,
θήκας
τε προγόνων:
νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών.
Εμπρός, γιοί των Ελλήνων,
Ελευθερώστε
την πατρίδα,
Ελευθερώστε
τα παιδιά σας,
τις
γυναίκες σας,
Τους
βωμούς των θεών των πατέρων σας
Και τους τάφους των προγόνων σας:
Τώρα είναι ο αγώνας για τα πάντα.»
Ο Σπαρτιάτης διοικητής του ελληνικού στόλου
έδωσε την εντολή να αναπτυχθεί ο ελληνικός στόλος με μέτωπο προς τον περσικό.
Για να αποφύγει, όμως, τη σύγκρουση στα ανοικτά του στενού, όπου οι Πέρσες θα
είχαν τη δυνατότητα να ρίξουν όλα τους τα πλοία στη μάχη κι επομένως να
εκμεταλλευτούν το αριθμητικό τους πλεονέκτημα, έδωσε την εντολή να αρχίσουν να
κωπηλατούν ανάποδα, προς τη Σαλαμίνα με τις πλευρές προς τον περσικό στόλο,
ώστε να παραπλανήσουν τον εχθρό και να τους προσελκύσουν προς την ακτή. Ανάμεσα
στο νησί Άγιος Γεώργιος και της χερσονήσου της Κυνόσουρας στα δεξιά ο στόλος
σταμάτησε. Το αποτέλεσμα του ευφυούς σχεδίου ήταν να «παγιδευτεί» ο περσικός
στόλος σε ένα στενό χώρο όπου δε θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει όλες του τις
δυνάμεις. Έτσι, οι Έλληνες ξεκινούν να αντιμετωπίζουν ίσο σχεδόν αριθμό
αντίπαλων πλοίων ενώ οι Πέρσες έχαναν σταδιακά τα πλοία τους και τα
πλεονεκτήματά τους. Η ευκινησία και η ταχύτητα των ελληνικών πλοίων θριάμβευσε
έναντι των εχθρικών. Αν και η μάχη ήταν αμφίρροπη, τελικά η τακτική των Ελλήνων
απέδωσε και η μάχη τελείωσε νικηφόρα. Ο Ξέρξης, σύμφωνα με τις πηγές,
παρακολουθούσε τη ναυμαχία από το όρος Αιγάλεω (Μουρουτζάκης, 2011) .
Η ναυμαχία του Ναυαρίνου
Οι επικεφαλής των συμμαχικών δυνάμεων, αντιναύαρχος Κόδρινγκτον,
υποναύαρχος Δεριγνί και υποναύαρχος Χέιδεν στις 18 Οκτωβρίου πήραν την απόφαση
ότι δεν μπορούσαν να παραμένουν θεατές των θηριωδιών που διέπρατταν σε βάρος
των Ελλήνων τα στρατεύματα του Ιμπραήμ. Το Λονδίνο είχε δώσει έτσι κι αλλιώς το
«πράσινο φως», ότι αν χρειαστεί μπορεί να εφαρμοστεί η διπλωματία των κανονιών.
Η δημιουργική ασάφεια της διατύπωσης άφηνε πολλά περιθώρια ερμηνείας στους
επικεφαλής του συμμαχικού στόλου. Οι τρεις ναύαρχοι έστειλαν τελεσίγραφο στον
Ιμπραήμ να απομακρύνει προς Αίγυπτο ή προς την Κωνσταντινούπολη τα πλοία του διαφορετικά η μόνη λύση ήταν η επίθεση. Ο
Κόδρινγκτον πάνω στο πλοίο «Ασία» πήρε θέση μάχης. Το ίδιο και όλα τα συμμαχικά
πλοία στην περιοχή της Πύλου. Ο Ιμπραήμ εξακολουθεί να προκαλεί και όταν μια
βρετανική λέμβος πλησίασε ένα Αιγυπτιακό πυρπολικό για να του ζητήσει να
απομακρυνθεί οι Αιγύπτιοι πυροβόλησαν και σκότωσαν τον αξιωματικό. Άρχισε μια
μάχη και οι περισσότεροι Βρετανοί που επέβαιναν στην λέμβο σκοτώθηκαν ή
τραυματίστηκαν. Πυρά δέχτηκε και ο Έλληνας απεσταλμένος του Κόδρινγκτον στον
Αιγύπτιο ναύαρχο που του είχε ζητήσει να μείνει ουδέτερος. Ο πρωρέας Μιχαήλ
πυροβολήθηκε πισώπλατα από Τούρκο ναυτικό αφού είχε παραδώσει την επιστολή του
Βρετανού ναυάρχου και επέστρεφε στη βάρκα που τον μετέφερε. Και ο Δεριγνί
ζήτησε από Αιγυπτιακή φρεγάτα που ήταν κοντά στο πλοίο του να μην κάνει χρήση
όπλων. Όμως οι Τούρκοι ήταν σε αναβρασμό και πίστευαν ότι με την αριθμητική
τους υπεροχή μπορούν να επιβάλλουν τους όρους τους....
Η ναυμαχία άρχισε και επεκτάθηκε. Τα συμμαχικά πλοία εκτός από τα
κανόνια των αντίπαλων πλοίων είχαν να αντιμετωπίσουν και πυροβόλα από τα
κοντινά φρούρια των Τούρκων στη στεριά. Η έλευση του Ρωσικού στόλου ακριβώς σε
αυτή τη συγκυρία σε συνδυασμό με τη βρετανική και γαλλική ναυτοσύνη άλλαξαν τη
δυναμική. Ο πλοίαρχος Χέιδεν επικεφαλής των ρωσικών πολεμικών μπήκε στο
Ναυαρίνο την κρίσιμη ώρα που τα άλλα συμμαχικά πλοία είχαν υποστεί ζημιές και
κάποιες απώλειες στα πληρώματά τους και έδωσε τον αέρα της νίκης στους
συμμάχους σφυροκοπώντας και αυτός τον στόλο του Ιμπραήμ...
( http://www.mixanitouxronou.gr/i-naymachia-toy-nayarinoy/)
( http://www.mixanitouxronou.gr/i-naymachia-toy-nayarinoy/)
Βιβλιογραφικές αναφορές
Εμίλιο Ιωαννίδου, Συγγραφεύς
– Ναυτικός, Μέλος Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Κρίστυ Μελετών ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.
(Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ναυτική Ελλάς», τ. 950, σ.60, NOE. 2012, εκδ. ΕΘΕ
(Ελληνική Θαλάσσια Ένωση) / ΓΕΝ.) http://www.istorikathemata.com/2013/01/the-strategy-of-admiral-Havrias-and-his-glorious-death-357-b-C.html
Δ.
Μουρουτζάκης, Η ναυμαχία της Σαλαμίνας: Ανάπτυξη Εκπαιδευτικού Υλικού με χρήση
διαδικτυακών χαρτών, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, 2011, σελ. 22.
J.F. Lazenby, The Defence of Greece 490 – 479 BC, Aris
& Phillips Ltd, 1993, σελ. 138.
T. Holland, Persian Fire, London: Abacus, 2005, σελ. 187 – 190